Ya çıkarsa? – Yalçın Karatepe

Ya çıkarsa? – Yalçın Karatepe

347
PAYLAŞ

3 gün sonra yeni yıla yeni umutlar ile gireceğiz. Pek çoğumuz için yeni başlangıçlar yapmak için dönüm noktası olacak. Bazıları kilo vermek, bazıları sigarayı bırakmak, pek çoğumuz için ise daha fazla refaha erişmek gibi beklentilerimiz olur. Normal yollardan refahını artıramayacağını bilen milyonlarca insan milli piyango bileti alarak şansını deneyecek.

Biletin alındığı günden sonuçlar açıklanıncaya kadar pek çok hayal kurulur. Büyük ikramiye çıkarsa bununla neler yapılacağı renkli sohbetlere konu olur. Zaten gazetelerde de büyük ikramiye tutarıyla kaç adet ev, araba alınabileceği ya da ayda ne kadar faiz kazanabileceğini anlatan yazılar okursunuz. Bu tür yazılar hayal gücünüzü daha fazla tahrik eder. Ancak sonuçlar açıklandığında kurulan hayallerin hayalden öteye gitmediği ortaya çıkar. Çünkü kazanma olasılığı düşüktür.

Size çıkar mı?

İstatistik dersi genel olarak sevilmez. Sıkıcı bulunur. Ancak hayatın her alanında orada okutulan konuların bir karşılığı vardır. Mesela sonucunu önceden kesin olarak bilmediğiniz durumları analiz etmek için olasılık kuramından yararlanırız.

Türkiye’de bulundukları yere yıldırım düşmesi sonucu hayatını kaybedenlerin sayısı yıllık tahminen 100 kişi civarındadır. Ülkenin nüfusunun 81 milyon olduğunu dikkate aldığımızda bu ülkede yaşayan birisi olarak üzerinize yıldırım düşmesi sonucu ölme olasılığınız 810 binde birdir. Elbette bu olasılığı etkileyecek davranışlarda bulunabilirsiniz, örneğin yıldırımlı havalarda dışarı çıkmamak gibi. Fakat bazen bu imkânı bulamayabilirsiniz.

2019 yılı yılbaşı milli piyango çekilişinin büyük ikramiyesi 70 milyon lira olarak belirlendi. Bunun yanında bir adet 7 milyon ve 10 adet 1 milyon liralık ikramiyeler de verilecek. Madem büyük hayaller kuruyoruz, diğer küçük ikramiyeleri bir kenara bırakalım.

70 ve 7 milyon liralık ikramiyeleri kazanma olasılığı 10 milyonda birdir. 1 milyon liralık ikramiyeyi kazanma olasılığı ise 1 milyonda birdir. Diğer bir ifade ile üzerinize yıldırım düşmesi sonucu ölme olasılığınız milli piyangonun büyük ikramiyesini kazanma olasılığından 12 kat daha fazladır. Ancak madem yeni yıla umutla gireceğiz, bu karamsar olasılığı bir kenara bırakalım.

Basılan biletlerin %85’i çeyrek bilet ve vatandaşların büyük çoğunluğu bu biletlerden alıyor. Analizi çeyrek bilet üzerinden yapalım. Çeyrek biletin kazanması halinde ikramiye tutarının dörtte biri ödenir. Örneğin büyük ikramiyeyi kazanırsanız elinize 17,5 milyon lira geçer.

Aldığınız bir çeyrek biletin beklenen değeri, kazanma olasılığınız çarpı kazanılacak ikramiye tutarlarının toplamı olarak hesaplanır. Buna göre bir çeyrek biletin 70, 10 ve 1 milyon liralık ikramiyelerden birisini kazanma olasılığını dikkate aldığımızda kazanılacak ikramiyelerin toplam beklenen değeri yaklaşık 2 lira olur. Amorti gibi diğer ikramiyeler de dâhil edildiğinde 17,5 lira ödeyerek aldığınız bir çeyrek biletin kazanabileceği ikramiyelerin beklenen değeri yaklaşık 4 liradır. Bir şans oyununun adil bir oyun sayılması için beklenen değerinin oyun oynama maliyetine eşit olması gerekir. Buna göre 17,5 lira verip çeyrek bilet alarak oynadığınız şans oyununun adil olmadığını görürsünüz.

Şans oyunları genellikle adil oyunlar değildir. Bu nedenle oynanmasını teşvik etmek için oynama maliyeti mümkün olduğunca düşük tutulur. Böylelikle kazanmasanız bile oynama maliyetinin servetinizde yol açacağı kayıp miktarı düşük olur ve siz de bu kadarlık servet kaybına razı olursunuz.

Buraya kadar okuduklarınızdan benim bilet almadığımı düşünüyor olabilirsiniz. Siz yazdıklarıma bakmayın. Ben de iki adet çeyrek bilet aldım. Neden mi? Ya bana çıkarsa!

Kaynak: Birgün